Verklarende Woordenlijst

Autosoom. We hebben 23 chromosomen- paren. De paren 1 tot en met 22 zijn hetzelfde bij mannen en vrouwen, dit zijn de autosomen Paar 23 is verschillend bij mannen en vrouwen, het paar geslachtschromosomen.

Autosomaal dominant erfelijke aandoeningen. Hierbij hoeft de persoon slechts één afwijkende ( gemuteerde ) kopie te erven van het gen om daadwerkelijk de aandoening te krijgen. De gemuteerde kopie is dominant ten opzichte van het normale kopie .

Autosomaal recessief erfelijke aandoeningen. Hierbij moet de persoon twee afwijkende ( gemuteerde ) kopieën van het gen erven om de aandoening daadwerkelijk te krijgen (één defecte kopie van elke ouder). Een persoon die slechts één kopie van het gemuteerde gen heeft, zal alleen drager zijn.

Baarmoeder . In de baarmoeder (uterus) groeit bij de vrouw de baby tijdens de zwangerschap.

Cel . Het menselijk lichaam bestaat uit miljoenen cellen, de bouwstenen van ons lichaam. De cellen in de verschillende lichaamsdelen zien er verschillend uit en hebben ook verschillende taken. Elke cel (behalve de eicellen bij vrouwen en zaadcellen bij mannen) bevatten 2 kopieën van elk gen .

Chromosomen . Draadvormige structuren die zichtbaar zijn onder de microscoop en die de genen bevatten. Elke mens heeft gewoonlijk 46 chromosomen. We erven één set van 23 chromosomen van de moeder, en één set van 23 chromosomen van de vader.

Chromosomen-ring . Term die wordt gebruikt wanneer de uiteinden van een chromosoom aan elkaar vast zitten.

Conceptie (bevruchting) . Het moment dat een eicel en zaadcel samensmelten, en de eerste cel van een nieuwe baby wordt gevormd.

De novo . Latijn voor “van nieuw” . Een verandering in gen of chromosoom , die begonnen is bij een kind en voor het eerst voorkomt in de familie , ook ‘spontane mutatie’ genoemd.

Deletie . Het ontbreken van een stuk van het genetisch materiaal. De term wordt gebruikt voor zowel een ontbrekend stuk gen als een ontbrekend stuk chromosoom .

DNA . De chemische substantie waaruit de genen bestaan en die de informatie bevat die nodig is om het lichaam te laten functioneren.

Drager van een chromosoomtranslocatie. Een persoon die een gebalanceerde translocatie heeft , waarbij er geen chromosomenmateriaal ontbreekt of is bijgekomen, en die hier dan ook zelf meestal niets van merkt.

Drager. Een persoon die zelf de aandoening niet heeft (of niet op dat moment), maar die wel een defecte kopie van het gen draagt. Bij recessieve aandoeningen heeft de persoon de aandoening zelf meestal niet. Bij dominante aandoeningen kan de persoon de aandoening eventueel later ontwikkelen.

Duplicatie. Een verdubbeling van genetisch materiaal in een gen of chromosoom.

Echografie. Een pijnloos onderzoek waarbij via geluidsgolven beeld ontstaat van binnen het lichaam, zoals van de zich ontwikkelende baby in de zwangerschap. Dit gebeurt of via een klein scanner-apparaat dat over de huid van de buik wordt bewogen of via de vagina.

Eicel. De bijdrage van de moeder tot een cel die tot een baby zal uitgroeien. Deze eicel bevat 23 chromosomen , één van elk paar chromosomen van de moeder. De eicel versmelt met de zaadcel tot een volledige, nieuwe cel , waaruit de baby zich ontwikkelt.

Eierstok (ovarium). Orgaan in het lichaam van een vrouw dat de eicellen produceert.

Embryo. Een vroeg stadium in de ontwikkeling van een menselijke vrucht. Het embryo ontwikkelt zich uit de eerste cel in het vroege stadium van de zwangerschap, na de bevruchting van een eicel door een zaadcel. Het ziet er nog niet uit als een baby, maar bestaat uit de cellen die zich tot een baby zullen ontwikkelen. Zeer vroege embryo’s ontwikkelen zich soms buiten de baarmoeder.

Erfelijke aandoening. Een aandoening die kan worden doorgegeven binnen families.

Familiestamboom. Een afbeelding die de verschillende familieleden in kaart brengt en hun relatie tot elkaar, en waarmee u ook u familieleden kan aangeven die een genetische aandoening hebben.

Foetus. Benaming van het ongeboren kind vanaf de 9de week na de bevruchting tot aan de geboorte.

Gebalanceerde translocatie. Een chromosoomtranslocatie waarbij geen materiaal verloren is gegaan of bijgekomen, maar waarbij de structuur is veranderd. Een persoon met een gebalanceerde translocatie heeft zelf meestal geen verdere problemen.

Gen. De informatie die nodig is voor het lichaam om te functioneren, opgeslagen in een chemische vorm op de chromosonen

Genetisch. Veroorzaakt door de genen , met betrekking tot de genen.

Genetische aandoening. Een aandoening of ziekte die wordt veroorzaakt door een afwijking in een gen of chromosoom.

Genetische counseling: Informatie en begeleiding voor mensen die betrokken zijn bij een aandoening die erfelijk zou kunnen zijn.

Genetisch consulent/ klinisch geneticus: een specialist die informatie en begeleiding geeft aan personen die betrokken zijn bij de erfelijke aspecten van een ziekte.

Genetische test. Een onderzoek van bloed of weefsel waarbij een verandering, een afwijking in een bepaald gen of chromosoom kan worden opgespoord. (voor meer informatie, zie de folder 'Wat is een genetische test?')

Geslachtschromosomen. Het 23e paar, het X -chromosoom en het Y -chromosoom. Deze chromosomen bepalen of iemand vrouw of man is. Vrouwen hebben twee X -chromosomen (XX) en mannen hebben een X- en een Y -chromosoom (XY).

Geslachtsgebonden aandoening. Zie X-gebonden aandoening.

Insertie. De toevoeging van bijkomend genetisch materiaal aan een gen of chromosoom.

Inversie. Een verandering in de volgorde van de genen op een bepaald chromosoom. (voor meer informatie zie de folder ‘chromosoomafwijkingen’ )

Karyotype. Een beschrijving van de chromosomen- structuur van een individu, inclusief het aantal chromosomen en elke variatie op het normale patroon.

Miskraam. Een vroegtijdig einde van de zwangerschap, waarbij de baby nog niet kan overleven buiten de baarmoeder.

Mutatie. Een verandering in een gen. Soms wordt hierbij ook de informatie van het gen veranderd, zodat het gen niet goed werkt. Dit kan een genetische aandoening veroorzaken.

Negatief resultaat. Dit testresultaat betekent dat de geteste persoon de gen verandering (gen mutatie ) niet heeft.

Nekplooimeting. Een echografie van de achterkant van de nek van de baby, waarbij de dikte van de ‘nekplooi’ wordt gemeten. In het eerste stadium van de zwangerschap is daar namelijk een plek met opgehoopt lichaamsvocht te zien, dat bij aangeboren aandoeningen (zoals Down syndroom ) een afwijkende afmeting kan vertonen.

Ongebalanceerde translocatie. Een translocatie waarbij de chromosomen-herschikking een te grote of te kleine hoeveelheid chromosomen- materiaal veroorzaakt. Dit kan gebeuren als de ouders een gebalanceerde translocatie hebben.

Placenta (of moederkoek). De placenta bevindt zich in de wand van de baarmoeder bij een zwangere vrouw. De baby is door de navelstreng verbonden met de placenta en krijgt zo voedingsstoffen. De placenta ontwikkelt zich grotendeels uit de bevruchte eicel en bevat dus meestal dezelfde genen als de baby.

Positief resultaat. Dit testresultaat betekent dat er bij de geteste persoon de gen verandering (gen mutatie ) inderdaad is vastgesteld.

Predictieve test. Een genetische test voor een aandoening die zich later in het leven zou kunnen ontwikkelen. Wanneer het een genetisch onderzoek is voor een aandoening die zich later bijna zeker zal ontwikkelen, spreekt men soms van een presymptomatische test.

Prenatale diagnose. Test tijdens de zwangerschap op het al dan niet aanwezig zijn van een genetische aandoening bij de baby.

Presymptomatische test. Zie predictieve test.

Reciproke translocatie. Een reciproke translocatie betekent dat twee stuk van twee verschillende chromosomen afbreken en van plaats wisselen.

Robertsoniaanse translocatie. Een Robertsoniaanse translocatie betekent dat één chromosoom zich aan een andere heeft vastgehecht. (voor meer informatie, zie de folder ‘Chromosomentranslocaties’)

Translocatie. Herschikking van het chromosomen- materiaal. Dit gebeurt wanneer een stuk chromosoom is afgebroken en zich aan een ander chromosoom vasthecht. (voor meer informatie, zie de folder ‘Chromosomentranslocaties’)

Uitstrijkje. Een test die aan vrouwen wordt aangeboden; van de baarmoedermond worden via de vagina enkele cellen afgeschraapt die in het laboratorium kunnen worden onderzocht.

Ultratonen onderzoek: Echografie

Uterus. Medische term voor baarmoeder.

Vagina. Het kanaal dat de baarmoeder met de buitenwereld verbindt, ook het geboortekanaal of schede.

Vlokkentest. Een test tijdens de zwangerschap , waarbij een aantal cellen worden afgenomen om de genen of chromosomen van de baby te onderzoeken op een bepaalde genetische afwijking. Er worden een klein aantal cellen van de zich ontwikkelende placenta afgenomen, die dan naar een laboratorium gaan voor onderzoek. (voor meer informatie, zie de folder ‘Vlokkentest’)

Vruchtwaterpunctie (amniocentese). Een test waarbij de genen of chromosomen van de ongeboren baby worden onderzocht. De baby beweegt zich in vruchtwater, waarin ook wat huid cellen rondzweven. Een kleine hoeveelheid vruchtwater wordt afgenomen met een dunne naald die door de buikwand van de moeder gaat. Dit vruchtwater wordt dan getest in een laboratorium. (voor meer informatie, zie de folder ‘Vruchtwaterpunctie’)

X-chromosoom. Eén van de geslachtschromosomen. Vrouwen hebben twee X -chromosomen (XX) , mannen hebben gewoonlijk één X- en één Y -chromosoom(XY)

X-gebonden aandoening. Een genetische aandoening veroorzaakt door een mutatie (verandering) in een gen op het X-chromosoom. Voorbeelden zijn hemofilie, de spierziekte van Duchenne en Fragiele-X-syndroom. (voor meer informatie, zie de folder ‘X-gebonden overerving‘)

XX. Dit zijn de geslachtschromosomen van een vrouw. Vrouwen hebben meestal twee X-chromosomen , van elke ouder één.

XY. Dit zijn de geslachtschromosomen van een man. Mannen hebben één X-chromosoom en één Y-chromosoom. Mannen erven hun X-chromosoom van de moeder en hun Y- chromosoom van de vader.

Y-chromosoom. Eén van de geslachtschromosomen. Mannen hebben één Y-chromosoom en één X-chromosoom. Vrouwen hebben twee X- chromosomen.

Zaadcel. De bijdrage van de vader tot de cel die tot een baby zal uitgroeien. Deze zaadcel bevat 23 chromosomen , één van elk paar chromosomen van de vader. De zaadcel versmelt met de eicel tot een volledig nieuwe cel , waaruit de baby zich ontwikkelt.

Andere verklarende woordenlijsten rond genetica op het volgende adres:
www.erfelijkheid.nl

Credits

Gebaseerd op een woordenlijst die werd ontwikkeld door ‘Londen IDEAS Genetic Knowledge Park’ aangepast volgens hun kwaliteitsnormen.

Juli 2008

Vertaald door Mies Wits-Douw en Marloes Brouns-van Engelen, Erfocentrum, Woerden, Nederland.

Gesteund door EuroGentest, NoE (“Network of Excellence”) contract nr.512148, gesteund door EU-FP6

Not all the leaflets are available in every language.

Select another language:

About EuroGentest
About Us
FAQ
Credits
LinkedIn
Policies
Privacy
Disclaimer
Accessibility
Standards Valid XHTML 1.0 Transitional Valid CSS!
Advertising
European Union
Contact Information
EuroGentest
Center for Human Genetics
University of Leuven
Herestraat 49 Box 602, 3000 Leuven, Belgium
webmastereurogentestorg, Tel: +32 16 340321, More...

Copyright EuroGentest2 Coordination Action 2011 - EU Contract no.: FP7 - HEALTH-F4-2010-261469