Contact us -
Help -
- Register - Forgotten Password?|
Contact us -
Help -
| - Register - Forgotten Password? |
| home | medical professionals | laboratories | students | patients & family | industry | about us | documents | events & news |
Niniejsza ulotka przekaże Ci informacje o tym, na czym polega dziedziczenie recesywne oraz w jaki sposób dziedziczone są choroby recesywne. Żeby zrozumieć dziedziczenie recesywne, pomocne będzie zapoznanie się najpierw z materiałami dotyczącymi genów i chromosomów.
Rysunek 1: Geny, chromosomy i DNA
Nasz organizm zbudowany jest z milionów komórek. Większość komórek zawiera kompletny zestaw genów. Geny działają jak zestaw instrukcji kontrolujących nasz rozwój oraz sposób działania naszego ciała. Są one również odpowiedzialne za wiele naszych cech charakterystycznych, takich jak kolor oczu, grupa krwi czy wzrost. Posiadamy tysiące genów. Każdy z nas dziedziczy dwie kopie większości genów, jedną kopię od swojej matki i jedną kopię od swojego ojca. To właśnie dlatego często posiadamy wiele cech charakterystycznych podobnych do obojga naszych rodziców.
Geny są zlokalizowane na małych, nitkowatych strukturach zwanych chromosomami. Zwykle, w większości komórek posiadamy 46 chromosomów. Jeden zestaw 23 chromosomów dziedziczymy od matki i jeden zestaw 23 chromosomów od ojca. Tak więc posiadamy dwa zestawy 23 chromosomów, czyli innymi słowy 23 pary chromosomów.
Czasami w jednej kopii genu występuje zmiana (mutacja), która przeszkadza mu w prawidłowym działaniu. Jeśli pojawi się ona tylko w jednym genie recesywnym a osoba ma drugą kopię genu prawidłową, zwykle nie spowoduje to wystąpienia choroby genetycznej.
Niektóre choroby są dziedziczone jako choroby recesywne. Oznacza to, że osoba musi odziedziczyć dwie zmienione kopie ego samego genu (po jednej zmienionej kopii od każdego z odziców), żeby wystąpiła choroba. Jeśli osoba odziedziczy edną zmienioną kopię i jedną prawidłową kopię, wtedy, w większości przypadków, osoba taka będzie zdrowym nosicielem, ponieważ obecność prawidłowej kopii równoważy obecność zmienionej kopii. Bycie nosicielem oznacza, że nie jesteś dotknięty chorobą, ale niesiesz zmienioną kopię jednego genu z pary. Przykładami autosomalnych chorób recesywnych są mukowiscydoza oraz anemia sierpowata.
Rysunek 2: W jaki sposób geny recesywne są przekazywane dzieciom przez ich rodziców
Jeśli oboje rodzice są nosicielami tego samego zmienionego genu, mogą przekazać swojemu dziecku albo prawidłowy gen albo gen zmieniony. Jest to zjawisko losowe.
Zatem dla każdego dziecka, którego oboje rodzice posiadają ten sam zmieniony gen, ryzyko odziedziczenia zmienionego genu od obojga rodziców i wystąpienia choroby wynosi 25% (1 na 4 przypadki). Oznacza to również 75% szans (3 na 4 przypadki), że dziecko nie będzie dotknięte chorobą. Ryzyko pozostaje niezmienne dla każdej ciąży i jest takie samo dla chłopców i dla dziewczynek.
Istnieje również 50% prawdopodobieństwo (2 na 4 przypadki), że dziecko odziedziczy tylko jedną kopię zmienionego genu od rodzica. W tym przypadku będzie ono zdrowym nosicielem, tak jak jego rodzice.
Na koniec, istnieje 25% szans (1 na 4 przypadki), że dziecko odziedziczy obie prawidłowe kopie genu. W tym przypadku dziecko nie będzie dotknięte chorobą ani też nie będzie nosicielem.
Odziedziczenie prawidłowego lub zmienionego genu jest zjawiskiem losowym. Ryzyko pozostaje niezmienne dla każdej z ciąż i jest takie samo dla chłopców i dla dziewczynek.
Czasami dziecko, które urodziło się z recesywną chorobą genetyczną może być pierwszą osobą w rodzinie, która jest dotknięta tą chorobą. Chociaż wielu członków rodziny przez wiele pokoleń może być nosicielami, to dziecko może zostać dotknięte chorobą tylko wtedy, gdy oboje rodzice są nosicielami a dziecko odziedziczy zmieniony gen zarówno od matki jak i od ojca.
Dla osób, u których w rodzinie wystąpiły przypadki recesywnych chorób genetycznych, dostępnych jest kilka opcji. Badanie nosicielstwa jest dostępne dla pary w celu określenia, czy oboje są nosicielami zmienionego genu. Ta informacja może być użyteczna podczas planowania ciąż. W przypadku niektórych chorób recesywnych, możliwe jest wykonanie badań prenatalnych w celu sprawdzenia, czy dziecko odziedziczyło chorobę (więcej informacji na emat tych badań można uzyskać z ulotek dotyczących biopsji kosmówki oraz amniopunkcji). Tę kwestię powinno się omówić ze swoim lekarzem.
Jeśli ktoś z rodziny jest dotknięty chorobą recesywną lub jest nosicielem, możesz wyrazić chęć omówienia tego z innymi członkami rodziny. To daje pozostałym członkom rodziny, jeśli ylko wyrażą taką chęć, możliwość wykonania badania krwi i określenia czy są nosicielami. Ta informacja może być także pomocna w zdiagnozowaniu innych członków rodziny. To może być szczególnie ważne dla tych członków rodziny, którzy już posiadają dzieci lub prawdopodobnie będą je posiadali w przyszłości.
Poinformowanie pozostałych członków rodziny o wystąpieniu choroby genetycznej może być dla niektórych ludzi trudne. Mogą się oni martwić, że wywołają tym niepokój w rodzinie. W niektórych rodzinach, ludzie utracili kontakt z krewnymi i jest im rudno go odzyskać. Lekarze genetycy posiadają duże doświadczenie w postępowaniu z rodzinami, które znalazły się w ego typu sytuacjach i mogą zaoferować pomoc podczas rozmowy z pozostałymi członkami rodziny.
To jest tylko krótki przewodnik na temat dziedziczenia recesywnego. Więcej informacji można uzyskać z następujących źródeł:
Zmodyfikowano na podstawie ulotek stworzonych w szpitalu „Guy’s and St Thomas’ Hospital” w Londynie; the Royal College of Obstetricians and
Gynaecologists
www.rcog.org.uk/index.asp?PageID=625
oraz London IDEAS Genetic Knowledge Park zgodnie z ich standardami jakości.
Wrzesień 2007
Tłumaczone z języka angielskiego przez Ewę Piotrowską i Annę Kloskę, Uniwersytet Gdański, Polska.
Copyright EuroGentest Network of Excellence Project 2005 - EU Contract no.:FP6-512148 - Contact Us
-
FAQ
-
Privacy
-
Disclaimer
-
Accessibility
-
Standards
-
Advertising
-
Credits
-
-
-
